Το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ δεν είναι ένα «τεχνικό λάθος» ούτε μια απλή διοικητική αστοχία. Είναι σύμπτωμα ενός κράτους που λειτούργησε ως μηχανισμός εξυπηρέτησης πελατειακών δικτύων, ημετέρων και ισχυρών συμφερόντων, την ώρα που ο μικρός αγρότης, ο κτηνοτρόφος της περιφέρειας και η πραγματική παραγωγή του πρωτογενούς τομέα αφέθηκαν στην ανασφάλεια και την εγκατάλειψη. Η υπόθεση αφορά φερόμενες ψευδείς δηλώσεις γης και ζωικού κεφαλαίου για την είσπραξη ευρωπαϊκών ενισχύσεων, ενώ η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει ζητήσει άρση ασυλίας για 11 βουλευτές, 2 πρώην υπουργούς (και αυτά μόνο για τα ελεγχθέντα έτη έως το 2021 – αναμένονται τα πορίσματα του ελέγχου για τα έτη 2022, 2023, 2024 και 2025) και η Ελλάδα έχει ήδη βρεθεί αντιμέτωπη με βαρύ ευρωπαϊκό πρόστιμο εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ (υπολογίζεται ότι θα ανέλθει στα 700 εκατ. ευρώ!).
Το βασικό ζήτημα είναι ξεκάθαρο: οι δημόσιοι και ευρωπαϊκοί πόροι δεν είναι λάφυρο κομματικών μηχανισμών ούτε πεδίο κερδοσκοπίας παρασιτικών κυκλωμάτων. Ανήκουν στην κοινωνία και πρέπει να κατευθύνονται με διαφάνεια, κοινωνικό έλεγχο και προτεραιότητα στους πραγματικούς παραγωγούς, στις μικρές και μεσαίες εκμεταλλεύσεις, στη συλλογική οργάνωση της αγροτικής παραγωγής και στην επισιτιστική ασφάλεια της χώρας. Όταν οι επιδοτήσεις μετατρέπονται σε εργαλείο ρουσφετιού και καταλήστευσης, δεν πλήττεται μόνο η νομιμότητα· πλήττεται η κοινωνική δικαιοσύνη, η περιφέρεια και η ίδια η αξιοπρέπεια του κόσμου της δουλειάς.
Οι τελευταίες πολιτικές εξελίξεις, με παραιτήσεις κυβερνητικών στελεχών και διευρυνόμενη έρευνα, δείχνουν ότι δεν μιλάμε για μεμονωμένο περιστατικό αλλά για βαθιά κρίση αξιοπιστίας του συστήματος διαχείρισης των ενισχύσεων.
Τα χρήματα του λαού και της αγροτικής πολιτικής δεν είναι λάφυρο για κυκλώματα και κομματικούς μηχανισμούς.
Γι’ αυτό απαιτούνται άμεσα συγκεκριμένα μέτρα: πλήρης δημοσιοποίηση όλων των δικαιούχων, των ποσών και των κριτηρίων κατανομής· ανεξάρτητος και διαρκής δημόσιος έλεγχος με συμμετοχή αγροτικών συλλόγων και κοινωνικών φορέων, επιστροφή κάθε αχρεωστήτως καταβληθέντος ποσού από όσους πλούτισαν παράνομα· αυστηρή ποινική και πολιτική λογοδοσία για όσους κάλυψαν ή διευκόλυναν το κύκλωμα και ριζικός επανασχεδιασμός των ενισχύσεων ώστε να στηρίζονται οι μικροπαραγωγοί, η συνεταιριστική παραγωγή, οι ορεινές και μειονεκτικές περιοχές και η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη.
Μόνο έτσι η αγροτική πολιτική θα πάψει να είναι πεδίο διαπλοκής και θα γίνει εργαλείο κοινωνικής αναδιανομής, δημοκρατίας και παραγωγικής ανασυγκρότησης.
Οι Προτάσεις μας
- Πλήρης δημοσιοποίηση όλων των επιδοτήσεων
Υποχρεωτική ανάρτηση, σε ανοικτή και επεξεργάσιμη βάση δεδομένων όλων των δικαιούχων, των ποσών που έλαβαν, των εκτάσεων και του ζωικού κεφαλαίου που δηλώθηκαν, της νομικής βάσης πληρωμής, των ελέγχων που έγιναν και των ευρημάτων τους.
Όχι άλλα «σκοτεινά σημεία» στη διαχείριση δημόσιου και ευρωπαϊκού χρήματος.
- Καθολικός επανέλεγχος των ύποπτων πληρωμών
Ειδικός διαχειριστικός και ποινικός έλεγχος για όλες τις πληρωμές των ετών που ερευνώνται, με προτεραιότητα στις ασυνήθιστα υψηλές επιδοτήσεις, στις δηλώσεις βοσκοτόπων μακριά από τον τόπο δραστηριότητας, σε περιπτώσεις πολλαπλών ή αλληλοεπικαλυπτόμενων δηλώσεων, σε αιτήσεις που εγκρίθηκαν χωρίς επαρκή τεκμηρίωση.
- Άμεση δέσμευση και ανάκτηση αχρεωστήτως καταβληθέντων
Όπου υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις απάτης να γίνονται άμεσα τα ακόλουθα:
- πάγωμα πληρωμών,
- δέσμευση ποσών,
- επιστροφή κάθε ευρώ που καταβλήθηκε παράνομα,
- συμψηφισμός με μελλοντικές ενισχύσεις,
- κατάσχεση περιουσιακού οφέλους όπου υπάρχει τελεσίδικη κρίση.
- Αποκλεισμός από επιδοτήσεις όσων παρανόμησαν
Όσοι αποδεδειγμένα υπέβαλαν ψευδείς δηλώσεις να αποκλείονται για πολυετή περίοδο από κάθε εθνική και ευρωπαϊκή αγροτική ενίσχυση. Όχι να πληρώνει ο έντιμος αγρότης και να συνεχίζουν οι ίδιοι να εισπράττουν.
- Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου Αγροτικών Ενισχύσεων
Δημιουργία πραγματικά ανεξάρτητου μηχανισμού ελέγχου, έξω από κομματικές επιρροές, με οικονομικούς επιθεωρητές, γεωτεχνικούς, μηχανικούς, νομικούς, ειδικούς πληροφορικής και γεωχωρικών δεδομένων.
Ο έλεγχος δεν μπορεί να μένει στο ίδιο σύστημα που παρήγαγε το πρόβλημα.
- Ψηφιακή διασταύρωση σε πραγματικό χρόνο
Υποχρεωτική διασύνδεση ΟΠΕΚΕΠΕ με Κτηματολόγιο, ΑΑΔΕ, ΕΛΓΑ, κτηνιατρικές βάσεις, δηλώσεις ΟΣΔΕ, δορυφορικά δεδομένα και γεωχωρικούς ελέγχους.
Καμία επιδότηση να μην δίδεται χωρίς αυτόματη διασταύρωση ιδιοκτησίας, μίσθωσης, χρήσης γης και παραγωγικής δραστηριότητας.
- Τέλος στους “εικονικούς” βοσκοτόπους
Ειδικό νέο πρωτόκολλο για επιδοτήσεις κτηνοτροφίας μόνο με πραγματικά τεκμηριωμένη χρήση, με χαρτογραφημένη αντιστοίχιση κοπαδιού–βοσκήσιμης γης, με υποχρεωτική επιτόπια δειγματοληψία σε ζώνες υψηλού κινδύνου, με ποινικές συνέπειες για ψευδείς μισθώσεις και εικονικά παραχωρητήρια.
- Ποινική και πολιτική λογοδοσία χωρίς εξαιρέσεις
Πλήρης διερεύνηση ευθυνών διοικητικών στελεχών, υπηρεσιακών στελεχών και πολιτικών.
Όποιος υπέγραψε, διευκόλυνε, συγκάλυψε ή πίεσε υπέρ παράτυπων πληρωμών να λογοδοτήσει.
- Προστασία μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος
Νομική και υπηρεσιακή προστασία σε υπαλλήλους που καταγγέλλουν παρατυπίες. Χωρίς προστασία αυτών, τα κυκλώματα μένουν άθικτα.
- Κοινωνικός και αγροτικός έλεγχος
Συμμετοχή αγροτικών συλλόγων, συνεταιρισμών, γεωτεχνικών επιμελητηρίων ΓΕΩΤΕΕ, ΤΕΕ), εκπροσώπων ορεινών και μειονεκτικών περιοχών
σε μόνιμη επιτροπή διαφάνειας για τις ενισχύσεις.
Τα λεφτά των επιδοτήσεων πρέπει να ελέγχονται και από την κοινωνία.
- Προτεραιότητα στους πραγματικούς μικρούς και μεσαίους παραγωγούς
Ανασχεδιασμός των κριτηρίων ενίσχυσης ώστε να ευνοούνται όσοι παράγουν πραγματικά, οι μικροί και μεσαίοι αγρότες, οι νέοι αγρότες, οι συνεταιρισμοί, οι ορεινές, νησιωτικές και μειονεκτικές περιοχές.
Οι επιδοτήσεις δεν πρέπει να είναι πεδίο λεηλασίας από επιτήδειους.
Όσα ποσά ανακτηθούν να κατευθύνονται σε μικρούς παραγωγούς, σε κτηνοτροφικές υποδομές, σε συλλογικά σχήματα, σε αντιπλημμυρική και αντιπυρική προστασία αγροτικών περιοχών, σε στήριξη νέων αγροτών.
Να επιστρέψει ο πόρος εκεί όπου πραγματικά ανήκει.
- Υποχρεωτικός ετήσιος δημόσιος απολογισμός
Κάθε χρόνο να δημοσιεύεται έκθεση με:
- αριθμό ελέγχων,
- παρατυπίες,
- ανακτήσεις ποσών,
- ποινικές υποθέσεις,
- αλλαγές διαδικασιών,
- χάρτη κινδύνου ανά περιφέρεια.
Χωρίς μόνιμη λογοδοσία, το σκάνδαλο απλώς θα επαναληφθεί.
- Ασυμβίβαστο για πολιτικά πρόσωπα και κομματικά στελέχη
Ρητή απαγόρευση κάθε παρέμβασης βουλευτών, υπουργικών γραφείων και κομματικών παραγόντων σε ατομικές υποθέσεις ενισχύσεων. Καταγραφή κάθε επαφής με υπηρεσίες που χειρίζονται πληρωμές.
- Ειδική fast-track δικαστική διαδικασία για υποθέσεις κοινοτικών ενισχύσεων
Για να μην παραγράφονται, καθυστερούν ή θάβονται οι υποθέσεις. Το δημόσιο συμφέρον απαιτεί γρήγορη απονομή δικαιοσύνης.
