Η Ιστορία μάς έχει προειδοποιήσει αρκετές φορές για το τι συμβαίνει όταν η Δημοκρατία αντιμετωπίζει τους εχθρούς της σαν απλώς ακόμη έναν συνομιλητή.

Απέναντι στην ακροδεξιά απειλή η οποία κάνει ξανά την εμφάνισή της, δεν αρκεί η ενεργοποίηση της Δικαιοσύνης. Απαιτείται μια συνολική δημοκρατική απάντηση.

Φοβάμαι όμως, ότι απέναντι στην επανεμφάνιση του φασισμού στην Ευρώπη έχουμε αρχίσει πάλι να χρησιμοποιούμε εκείνες τις λέξεις που χρησιμοποιούνται συνήθως λίγο πριν γίνει το κακό.

«Θεσμική αντιμετώπιση».

«Δημοκρατικός διάλογος».

«Πολιτική απομόνωση».

«Σεβασμός στους κανόνες του παιχνιδιού».

Όλα σωστά.

Μόνο που υπάρχει ένα πρόβλημα:

Οι φασίστες δεν έρχονται για να παίξουν το δημοκρατικό παιχνίδι. Έρχονται για να χρησιμοποιήσουν τους κανόνες του μέχρι να αποκτήσουν τη δύναμη να τους αλλάξουν.

Και η Ευρωπαϊκή Ιστορία έχει πληρώσει πολύ ακριβά την αυταπάτη ότι ο φασισμός μπορεί να εξημερωθεί.

Θα ήθελα, λοιπόν, να πάω τη σκέψη μου ένα βήμα πιο πέρα.

Ίσως και αρκετά βήματα.

Ο φασισμός/ναζισμός δεν είναι απλώς μια ακόμη «πολιτική άποψη»

Αυτό είναι το πρώτο πράγμα που πρέπει να ξαναπούμε χωρίς φόβο και χωρίς ενοχές.

Ο φασισμός δεν είναι μια περισσότερο συντηρητική εκδοχή της Δεξιάς.

Δεν είναι μια κάπως υπερβολική άποψη για τη μετανάστευση.

Δεν είναι μια «αντισυστημική φωνή» θυμωμένων πολιτών.

Στον ιστορικό και πολιτικό του πυρήνα βρίσκεται η άρνηση της ισότητας των ανθρώπων, ο αυταρχισμός, ο εθνικιστικός παροξυσμός, η κατασκευή εσωτερικών εχθρών, ο ρατσισμός, η λατρεία της δύναμης και η περιφρόνηση των δημοκρατικών ελευθεριών όταν αυτές εμποδίζουν την επιβολή του.

Και ας μην κοροϊδευόμαστε.

Ο φασισμός σπανίως εμφανίζεται από την πρώτη ημέρα φορώντας στολή και κρατώντας ρόπαλο.

Πρώτα ζητά να ακουστεί.

Ύστερα ζητά να γίνει σεβαστός.

Μετά ζητά να θεωρηθεί «μία από τις απόψεις».

Κατόπιν γίνεται ενδεχόμενος κυβερνητικός εταίρος.

Και στο τέλος αρχίζει να αποφασίζει ποιος δικαιούται να μιλά.

Γι’ αυτό έχει τόσο τρομακτική επικαιρότητα ο στίχος:

«Μπήκαν στην πόλη οι οχτροί

Σπαθιά κρατούσαν οι οχτροί

κι εμείς τα πήραμε για φυλαχτά».

Εκεί βρίσκεται όλη η τραγωδία.

Όχι μόνο στο ότι μπαίνουν στην πόλη οι οχτροί.

Αλλά στο ότι εμείς, κάποια στιγμή, παύουμε να τους αναγνωρίζουμε ως τέτοιους.

Δύο μέτρα και δύο σταθμά;

Και εδώ δεν μπορώ να αποφύγω έναν εξαιρετικά δυσάρεστο συνειρμό.

Πριν από λίγους μήνες αποφυλακίστηκε υπό όρους ο Αλέξανδρος Γιωτόπουλος, έπειτα από περίπου 24 χρόνια πραγματικής κράτησης. Ήταν 82 ετών. Το Συμβούλιο Εφετών είχε κρίνει ότι είχε επιδείξει υποδειγματική συμπεριφορά, ότι υπήρχαν εχέγγυα σύννομης ζωής και ότι δεν διαφαινόταν κίνδυνος νέων εγκληματικών πράξεων.

Η αποφυλάκισή του προσβλήθηκε. Ο Άρειος Πάγος αναίρεσε το βούλευμα, εφαρμόζοντας τη διάταξη που απαιτεί 25 χρόνια πραγματικής κράτησης για όσους εκτίουν περισσότερα ισόβια, και ο Γιωτόπουλος οδηγήθηκε ξανά στη φυλακή.

Δεν αμφισβητώ το δικαίωμα της Δικαιοσύνης να εφαρμόζει τον νόμο.

Και δεν πρόκειται να εξωραΐσω τη δράση της 17 Νοέμβρη ή τα εγκλήματά της.

Αλλά δικαιούμαι να παρατηρήσω την εικόνα.

Ένας άνθρωπος 82 ετών, ύστερα από 24 χρόνια εγκλεισμού, επιστρέφει στη φυλακή με δικαστική παρέμβαση.

Και την ίδια στιγμή ο Ηλίας Κασιδιάρης βγαίνει από τη φυλακή και, πριν ακόμη περάσει την πύλη της, έχει ήδη προαναγγελθεί η επιστροφή του στην ενεργό πολιτική και η πρόθεσή του να συμμετάσχει στις επόμενες εκλογές. Η καταδίκη του για διεύθυνση της εγκληματικής οργάνωσης Χρυσή Αυγή επιβεβαιώθηκε και σε δεύτερο βαθμό τον Μάρτιο του 2026.

Ας μην κάνουμε το λάθος να ισχυριστούμε ότι οι δύο νομικές περιπτώσεις είναι ίδιες.

Δεν είναι.

Οι ποινές είναι διαφορετικές, τα αδικήματα είναι διαφορετικά και το νομικό καθεστώς είναι διαφορετικό.

Πολιτικά, όμως, η εικόνα είναι εκκωφαντική.

Από τη μία ένας γηραιός κρατούμενος μιας οργάνωσης που ανήκει πλέον στην ιστορία.

Από την άλλη ένα κορυφαίο στέλεχος μιας εγκληματικής νεοναζιστικής οργάνωσης που όχι μόνο δεν αποσύρεται από την πολιτική ζωή αλλά ετοιμάζει την επιστροφή του σε αυτήν.

Και αυτό είναι το κρίσιμο.

Δεν μιλάμε για έναν άνθρωπο που βγαίνει από τη φυλακή και επιστρέφει στην ιδιωτική του ζωή.

Μιλάμε για ένα πολιτικό εγχείρημα που επιχειρεί να επανέλθει στον δημόσιο χώρο.

Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο τι προβλέπει ο Ποινικός Κώδικας.

Το ερώτημα είναι:

Τι κάνει η κοινωνία;

Ο φασισμός δεν νικιέται μόνο στις δικαστικές αίθουσες

Εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, και το όριο της λεγόμενης θεσμικής αντιμετώπισης.

Φυσικά και χρειάζεται η Δικαιοσύνη.

Φυσικά και χρειάζεται η εφαρμογή του νόμου.

Φυσικά και μια δημοκρατία έχει δικαίωμα να προστατεύεται από εκείνους που θέλουν να την καταλύσουν.

Αλλά όποιος πιστεύει ότι τελειώσαμε επειδή μια εγκληματική οργάνωση καταδικάστηκε κάνει τεράστιο λάθος.

Τα δικαστήρια μπορούν να καταδικάσουν μια εγκληματική οργάνωση. Δεν μπορούν να εξαφανίσουν τις κοινωνικές συνθήκες που γεννούν τον φασισμό.

Δεν μπορούν να οργανώσουν τις γειτονιές.

Δεν μπορούν να προστατεύσουν τον μετανάστη από τον καθημερινό ρατσισμό.

Δεν μπορούν να δώσουν δουλειά στον άνεργο.

Δεν μπορούν να δώσουν προοπτική στον νέο που αισθάνεται ότι δεν έχει μέλλον.

Δεν μπορούν να αποκαταστήσουν τη συλλογικότητα εκεί όπου έχουν μείνει μόνο μοναξιά, φόβος και κοινωνικός κανιβαλισμός.

Αυτά είναι δουλειά της πολιτικής.

Και κυρίως του οργανωμένου λαϊκού κινήματος.

Ναι. Οι φασίστες νικιούνται και στον δρόμο

Ας μην τρομάζουμε από τη φράση.

Ναι. Οι φασίστες νικιούνται και στον δρόμο

Όχι με μαχαιρώματα.

Όχι με αυτοδικία.

Όχι με τυφλή βία.

Αυτές οι πρακτικές είναι ξένες προς ένα δημοκρατικό λαϊκό κίνημα και, πολλές φορές, αποτελούν το καλύτερο δώρο στην ίδια την Ακροδεξιά.

«Στον δρόμο» σημαίνει κάτι πολύ συγκεκριμένο.

Σημαίνει δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους σε μια αντιφασιστική διαδήλωση.

Σημαίνει συνδικάτα που δεν αφήνουν τους νεοναζί να εμφανίζονται ως δήθεν προστάτες των εργαζομένων.

Σημαίνει φοιτητικούς συλλόγους, σωματεία, δήμους, πολιτιστικούς συλλόγους και συλλογικότητες γειτονιάς.

Σημαίνει τον δημόσιο χώρο γεμάτο από ανθρώπους και όχι παραδομένο σε τάγματα τραμπούκων.

Σημαίνει να ξέρει κάθε επίδοξος φασίστας ότι απέναντί του δεν έχει μόνο έναν εισαγγελέα.

Έχει μια κοινωνία ολόκληρη.

Αυτό ήταν πάντα το μεγάλο όπλο του αντιφασιστικού κινήματος.

Η μαζικότητα.

Η οργάνωση.

Η αλληλεγγύη.

Η πολιτική απομόνωση.

Η φυσική παρουσία των δημοκρατικών πολιτών στον δημόσιο χώρο.

Γιατί το σύστημα δεν είναι πάντοτε τόσο αθώο

Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη που η Αριστερά οφείλει να λέει καθαρά.

Η ακροδεξιά δεν μεγαλώνει στο πολιτικό κενό.

Και δεν είναι πάντοτε πραγματικά «αντισυστημική».

Στην ιστορία της Ευρώπης, τμήματα των οικονομικών και πολιτικών ελίτ θεώρησαν επανειλημμένα ότι μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν την άκρα Δεξιά ως ανάχωμα απέναντι στο εργατικό κίνημα, την Αριστερά ή την κοινωνική αναταραχή.

Το αποτέλεσμα το γνωρίζουμε.

Εκείνοι που πίστεψαν ότι θα χρησιμοποιήσουν το τέρας ανακάλυψαν πολλές φορές ότι το τέρας είχε δική του βούληση.

Γι’ αυτό και πρέπει να είμαστε εξαιρετικά καχύποπτοι όταν ακούμε σήμερα ότι η Ακροδεξιά «ωρίμασε».

Ότι «πρέπει να συνομιλήσουμε μαζί της».

Ότι «εκφράζει υπαρκτές αγωνίες».

Ότι πρέπει η παραδοσιακή Δεξιά να υιοθετήσει ένα μέρος της ατζέντας της για να την αποδυναμώσει.

Ότι πρέπει να «δούμε το ενδεχόμενο να υπάρξει συνεργασία με μια πιο σοβαρή Χρυσή Αυγή»!!!

Αυτό το έργο το έχουμε ξαναδεί.

Και σχεδόν πάντα συμβαίνει το αντίθετο.

Δεν μετακινείται η Ακροδεξιά προς τη Δημοκρατία.

Μετακινείται ολόκληρο το πολιτικό σύστημα προς την Ακροδεξιά.

Χθες ήταν αδιανόητο.

Σήμερα είναι «σκληρή θέση».

Αύριο γίνεται κυβερνητική πολιτική.

Και μεθαύριο αναρωτιόμαστε πότε ακριβώς μετακινήθηκε το όριο.

Το αυγό του φιδιού έχει επωαστήριο

Γι’ αυτό δεν μου αρκεί να καταγγέλλουμε τον Κασιδιάρη.

Ούτε να περιμένουμε από τον Άρειο Πάγο να λύσει το πολιτικό πρόβλημα της Ακροδεξιάς.

Το αυγό του φιδιού έχει επωαστήριο.

Είναι η φτώχεια.

Η ανασφάλεια.

Η διάλυση των συλλογικών δεσμών.

Η ανεργία.

Η εγκατάλειψη των λαϊκών συνοικιών.

Η απουσία προοπτικής για τη νέα γενιά.

Η αίσθηση ότι οι ισχυροί δεν τιμωρούνται ποτέ.

Η διαφθορά.

Η αλαζονεία της εξουσίας.

Η κρίση αντιπροσώπευσης.

Και όταν η Αριστερά εγκαταλείπει αυτά τα πεδία, δεν μένουν κενά.

Κάποιος άλλος έρχεται να τα καταλάβει.

Ο φασίστας πηγαίνει στον θυμωμένο άνθρωπο και του προσφέρει την πιο εύκολη απάντηση:

Δεν φταις εσύ. Δεν φταίει η κοινωνική αδικία. Δεν φταίει η εκμετάλλευση. Δεν φταίει η συγκέντρωση πλούτου και εξουσίας.

Φταίει ο μετανάστης.

Φταίει ο διαφορετικός.

Φταίει ο αδύναμος.

Κι έτσι η κοινωνική οργή, αντί να στραφεί προς τα πάνω, στρέφεται προς τα κάτω.

Αυτό υπήρξε πάντοτε μία από τις χρησιμότερες υπηρεσίες της Ακροδεξιάς προς το σύστημα που υποτίθεται ότι πολεμά.

Δεν χρειαζόμαστε «αντιφασισμό σαλονιού»

Γι’ αυτό και δεν χρειάζεται ένας ακόμη επετειακός, αποστειρωμένος αντιφασισμός.

Ένας αντιφασισμός των συνεδρίων.

Των δηλώσεων.

Των επετείων.

Των τηλεοπτικών πάνελ.

Των καλών προθέσεων.

Χρειάζεται λαϊκός αντιφασισμός.

Με εργαζομένους.

Με νέους.

Με συνδικάτα.

Με ανθρώπους της Αριστεράς.

Με δημοκράτες.

Με ανθρώπους που μπορεί να μην είναι καν αριστεροί αλλά ξέρουν πού οδηγεί η κατάλυση των ελευθεριών.

Και αυτό το κίνημα δεν μπορεί να περιορίζεται στο «όχι στους φασίστες».

Πρέπει να δίνει και θετική απάντηση.

Δουλειά.

Αξιοπρέπεια.

Δημόσια Υγεία.

Δημόσια Παιδεία.

Στέγη.

Δικαιώματα.

Ισότητα.

Κοινωνική δικαιοσύνη.

Δημοκρατία μέσα και έξω από τους θεσμούς.

Γιατί μόνο έτσι στερείς από την Ακροδεξιά το έδαφος πάνω στο οποίο φυτρώνει.

Και ποιος θα κρατήσει τη σημαία;

Αναζητούμε τον σημαιοφόρο αυτού του δημοκρατικού εγχειρήματος. Εφόσον οι υπάρχοντες σήμερα απορρίπτονται συλλήβδην από το εκλογικό σώμα, από τους δημοκρατικούς πολίτες.

Οι ηγεσίες είναι απαραίτητες. Τα πρόσωπα μετρούν. Η ηθική αξιοπιστία είναι πολύτιμη.

Αλλά η μεγάλη δύναμη απέναντι στον φασισμό δεν ήταν ποτέ ένας άνθρωπος.

Ήταν οι πολλοί.

Οι οργανωμένοι.

Οι αποφασισμένοι.

Οι άνθρωποι που κάποια στιγμή είπαν:

ΩΣ ΕΔΩ.

Γι’ αυτό και ναι:

Το αυγό του φιδιού δεν αντιμετωπίζεται με τριαντάφυλλα.

Δεν αντιμετωπίζεται όμως ούτε με ένα άλλο φίδι.

Αντιμετωπίζεται με μια κοινωνία όρθια.

Με ένα λαϊκό κίνημα μαζικό, δημοκρατικό, ταξικά και κοινωνικά συνειδητοποιημένο.

Με μια Αριστερά που θα ξαναβρεί τον λόγο ύπαρξής της στις γειτονιές, στους χώρους δουλειάς, στη νεολαία και στα κοινωνικά κινήματα.

Με πολίτες που δεν θα περιμένουν απλώς από το κράτος να τους προστατεύσει από τον φασισμό αλλά θα υπερασπιστούν οι ίδιοι –μαζικά, οργανωμένα και δημοκρατικά– τον δημόσιο χώρο και τις ελευθερίες τους.

Γιατί όταν οι εχθροί μπουν στην πόλη, είναι ήδη αργά να αναρωτιόμαστε από ποια πύλη πέρασαν.

Το ζητούμενο είναι να μην τους έχουμε προηγουμένως ανοίξει εμείς την πόρτα.

Και, κυρίως,

Να μην έχουμε πάρει τα σπαθιά τους για φυλαχτά.