Το ζήτημα του ιδιωτικού χρέους και της δράσης των funds δεν είναι μια ουδέτερη «διευθέτηση στο πλαίσιο της αγοράς» παλιών δανείων. Είναι μια βαθιά κοινωνική και πολιτική πληγή, που μετατρέπει την κατοικία, το χωράφι, το μικρό μαγαζί και τον κόπο μιας ζωής σε αντικείμενο κερδοσκοπίας. Στην Ελλάδα παραμένουν περίπου 3 εκατομμύρια μη εξυπηρετούμενα δάνεια που αφορούν περίπου 2,5 εκατομμύρια πολίτες, ενώ σημαντικό μέρος του ιδιωτικού χρέους έχει μεταφερθεί έξω από το τραπεζικό σύστημα, σε ένα δευτερογενές πεδίο διαχείρισης και πίεσης από servicers και αδιαφανή επενδυτικά σχήματα.
Αυτό συνιστά ευθεία αναδιανομή πλούτου από τα κάτω προς τα πάνω. Οι τράπεζες «καθάρισαν» τους ισολογισμούς τους, αλλά το κοινωνικό κόστος δεν εξαφανίστηκε.
Απλώς μεταφέρθηκε στα νοικοκυριά, στους μικρούς επαγγελματίες, στους αγρότες και στους πιο αδύναμους. Η ίδια η Τράπεζα της Ελλάδος καταγράφει ότι τα δάνεια που διαχειρίζονται οι εταιρείες διαχείρισης παραμένουν σε τεράστια επίπεδα, κοντά στα 79,4 δισ. ευρώ ήδη στο τέλος του γ΄ τριμήνου του 2025, ενώ οι διεθνείς οργανισμοί προειδοποιούν ότι αυτό το βάρος συνεχίζει να φρενάρει την πραγματική οικονομία και να αποκλείει μεγάλο μέρος της κοινωνίας από νέα χρηματοδότηση.
Γι’ αυτό χρειάζεται μια ριζικά διαφορετική πολιτική:
- πλήρης προστασία της πρώτης κατοικίας των λαϊκών και μεσαίων στρωμάτων,
- γενναία διαγραφή μέρους του χρέους για τα ευάλωτα νοικοκυριά,
- δεσμευτικό δημόσιο έλεγχο στους servicers και στα funds,
- υποχρεωτικές ρυθμίσεις με βάση το πραγματικό εισόδημα και την ονομαστική αξία του δανείου,
- πάγωμα πλειστηριασμών για πρώτη κατοικία και μικρή επαγγελματική στέγη,
- δημιουργία ισχυρού δημόσιου φορέα διαχείρισης ιδιωτικού χρέους με κοινωνικά και όχι κερδοσκοπικά κριτήρια.
Το χρέος δεν μπορεί να είναι διαρκής μηχανισμός υποδούλωσης της κοινωνίας. Πρέπει να αντιμετωπιστεί ως ζήτημα δημοκρατίας, κοινωνικής δικαιοσύνης και προστασίας της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Προτάσεις
- Απόλυτη προστασία της πρώτης κατοικίας
Νομοθετική απαγόρευση πλειστηριασμού πρώτης κατοικίας για λαϊκά και μεσαία νοικοκυριά, με εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια που να καλύπτουν πραγματικά τη μεγάλη κοινωνική πλειοψηφία.
- Δικαίωμα εξαγοράς του δανείου από τον οφειλέτη
Αν ένα fund αγοράζει ένα δάνειο στο 10%, 15% ή 20% της αξίας του, ο ίδιος ο δανειολήπτης να έχει πρώτος το δικαίωμα να το εξαγοράσει στην ίδια τιμή, συν ένα εύλογο διοικητικό κόστος. Όχι να κερδοσκοπούν τρίτοι πάνω στην αδυναμία του πολίτη.
- Υποχρεωτικός κοινωνικός διακανονισμός
Καμία διαδικασία εκτέλεσης χωρίς προηγούμενη υποχρεωτική ρύθμιση με βάση το πραγματικό εισόδημα, τις εύλογες δαπάνες διαβίωσης, την οικογενειακή κατάσταση, την εμπορική αξία του ακινήτου, το ποσό που πραγματικά κατέβαλε το fund για το δάνειο.
- “Κούρεμα” βασικής οφειλής για ευάλωτα νοικοκυριά
Όχι μόνο επιμήκυνση. Πραγματική μείωση κεφαλαίου για ανέργους, χαμηλοσυνταξιούχους, ΑμΕΑ, μονογονεϊκές οικογένειες, μακροχρόνια φτωχοποιημένα νοικοκυριά και μικρούς επαγγελματίες που αποδεδειγμένα αδυνατούν να αποπληρώσουν.
- Πάγωμα τόκων, προσαυξήσεων και καταδιωκτικών μέτρων
Για όσο διαρκεί η διαδικασία ρύθμισης να παγώνουν τόκοι υπερημερίας, κατασχέσεις και πλειστηριασμοί. Δεν μπορεί ο πολίτης να διαπραγματεύεται με το πιστόλι στον κρόταφο.
- Δημόσιος φορέας διαχείρισης ιδιωτικού χρέους
Δημιουργία ισχυρού δημόσιου φορέα που θα αγοράζει ή θα αναλαμβάνει τη διαχείριση “κόκκινων” δανείων με κοινωνικά κριτήρια, ώστε η ρύθμιση να υπηρετεί τη στέγη, την εργασία και την κοινωνική συνοχή, όχι την απόδοση επενδυτικών χαρτοφυλακίων.
- Προστασία μικρής επαγγελματικής στέγης και αγροτικής περιουσίας
Ειδικό καθεστώς για μικρά καταστήματα, εργαστήρια, αγροτεμάχια, στάβλους και παραγωγικές εγκαταστάσεις, ώστε να μην καταστρέφεται η παραγωγική βάση της κοινωνίας από επιθετικές ρευστοποιήσεις.
- Αυστηρός έλεγχος servicers και funds
Υποχρεωτική διαφάνεια σε όλα:
- πότε και σε ποια τιμή αγοράστηκε κάθε χαρτοφυλάκιο,
- ποιες προτάσεις ρύθμισης έγιναν,
- πόσοι πλειστηριασμοί κινήθηκαν,
- ποια κέρδη αποκομίστηκαν.
Να επιβάλλονται βαριά πρόστιμα και αφαίρεση άδειας σε όσους παραβιάζουν τα δικαιώματα των οφειλετών.
- Απαγόρευση καταχρηστικών πρακτικών πίεσης
Τέλος στις συνεχείς οχλήσεις, στις απειλητικές τηλεφωνικές πρακτικές, στις αδιαφανείς χρεώσεις και στις μονομερείς απορρίψεις ρύθμισης. Κάθε επικοινωνία να καταγράφεται και να ελέγχεται.
- Ειδικά δικαστήρια ή ταχείες κοινωνικές διαδικασίες προστασίας
Δημιουργία γρήγορου μηχανισμού δικαστικής ή ημι-δικαστικής προστασίας, ώστε ένας πολίτης να μπορεί άμεσα να μπλοκάρει έναν άδικο πλειστηριασμό χωρίς πολυετή ταλαιπωρία και δυσβάσταχτο κόστος.
- Σύνδεση δόσης με εισόδημα
Ανώτατο πλαφόν: η μηνιαία δόση να μην υπερβαίνει συγκεκριμένο ποσοστό του διαθέσιμου εισοδήματος. Η αποπληρωμή πρέπει να επιτρέπει αξιοπρεπή ζωή, όχι οικονομική ασφυξία.
- Δεύτερη ευκαιρία με κοινωνικό περιεχόμενο
Για όσους έχουν πλήρη και μόνιμη αδυναμία, να προβλέπεται οριστική διευθέτηση και απαλλαγή από μέρος των χρεών, ώστε να μην μένουν ισόβια όμηροι.
- Κοινωνική κατοικία για όσους χάνουν ακίνητο
Όπου δεν μπορεί να σωθεί η ιδιοκτησία, το Δημόσιο να εξασφαλίζει δικαίωμα παραμονής με χαμηλό κοινωνικό ενοίκιο και δυνατότητα επαναγοράς. Κανένα σπίτι στα χέρια κερδοσκοπικών μηχανισμών χωρίς πρόβλεψη για τον άνθρωπο που κατοικεί μέσα.
- Φορολόγηση υπερκερδών των funds
Τα υπερκέρδη από μαζικές εξαγορές δανείων και πλειστηριασμούς να φορολογούνται αυστηρά και οι πόροι να κατευθύνονται σε στεγαστική πολιτική και στήριξη υπερχρεωμένων νοικοκυριών.
- Συλλογική νομική και κοινωνική στήριξη στους οφειλέτες
Δημόσιες δωρεάν υπηρεσίες νομικής βοήθειας, οικονομικής συμβουλευτικής και κοινωνικής διαμεσολάβησης σε κάθε περιφέρεια και δήμο.
4.4.2026
Κώστας Καρμπέρης
