Χρωστάμε, λέει, € 300 δις. Και αυτό το ποσό πρέπει να το αποπληρώσουμε – μέχρις σέντ – σταδιακά, λέει, με επόμενη δόση στις 18 Μαϊου! Όμως είναι έτσι τα πράγματα?

Ας τα πάρουμε με τη σειρά.

Στον διεθνή οικονομικό καταμερισμό οι διακρατικές οικονομικές σχέσεις είναι δεδομένες. Κανένα Κράτος δεν επιβιώνει «μόνο» του. Εισάγει, εξάγει, δανείζει, δανείζεται, βοηθά, δέχεται βοήθεια, συνεργάζεται κλπ.

Στον Καπιταλισμό, πέραν των επισήμων Κρατών υπάρχουν και οι περιβόητες «αγορές», ιδιωτικών (κατά βάση) συμφερόντων ανώνυμες δομές (επιχειρήσεις) οι οποίες κινούνται με στόχο την κερδοφορία.

(Σημ. 1^η: Η κερδοφορία στον καπιταλισμό είναι ο θεμελιώδης στόχος, με διαδικασίες όμως θεσμοθετημένες και νόμιμες. Ειδάλλως είναι «κερδοσκοπία»).

Ετσι λοιπόν έχει επικρατήσει να δανείζονται – εκτός των ιδιωτικών επιχειρήσεων – και Κράτη από τις «περίφημες «αγορές». Αρα, εδώ έχουμε το 1^ο σημείο ιδιότυπης (εξωθεσμικής) λειτουργίας. Πως γίνεται ιδιώτες – έστω και αν αποκαλούνται «θεσμικοί επενδυτές» – (στον καπιταλισμό η ανακάλυψη και υιοθέτηση περίπλοκων και ακαταλαβίστικων ορολογιών είναι συνηθισμένη τακτική) να δανείζουν Κράτη?

Το επιτόκιο δανεισμού σε κάθε περίπτωση οικονομικής συναλλαγής (Κράτους προς Κράτος, Τράπεζας προς ιδιώτη, κλπ. κλπ.) αντανακλά – σε έναν σημαντικό βαθμό – το τρέχον ποσοστό επισφάλειας της δανειακής πράξης. Η επισφάλεια αυτή προκύπτει (ή διαμορφώνεται) από μια σειρά παραγόντων, πρωτογενώς άσχετων με αυτή καθ’ αυτή την διμερή συναλλαγή (όπως φερ’ ειπείν την θεσμική θωράκιση του δανειζόμενου, την οικονομική του ευρωστία, την προοπτική ανάπτυξης που έχει κλπ. κλπ.)

Ακούμε για τα περίφημα spreads (την διαφορά του επιτοκίου δανεισμού από το επιτόκιο με το οποίο δανείζεται η Γερμανία) και πόσο υψηλά είναι για την Ελλάδα, πόσο ληστρική είναι η τακτική των «αγορών» κλπ.

Από την άλλη ανήκουμε σε μια ευρύτερη «οικογένεια», την Ευρωπαϊκή Οικονομική & Νομισματική Ενωση, η οποία συστήθηκε από Κράτη με συγκλίνουσες Οικονομίες (γι’ αυτό – θυμόμαστε όλοι – δεν υιοθετήθηκε ο κοινωνικός «πυλώνας» στα κριτήρια σύγκλισης, όσο κι αν είχαμε αγωνιστεί γι’ αυτό τότε, αλλά μόνο οικονομίστικοι δείκτες), με στόχο την από κοινού χάραξη πορείας, την κοινή αντιμετώπιση προβλημάτων στο πλαίσιο της διεθνούς πραγματικότητας και την κοινή αναπτυξιακή προοπτική. Φευ… Που το είδατε αυτό? Σε ποιο σημείο η Ενωμένη Ευρώπη λειτούργησε με αυτό τον τρόπο? Μήπως στην αποδοχή των συνόρων της Ελλάδας ως Ευρωπαϊκών συνόρων? Μήπως στην προστασία των όποιων προβλημάτων αντιμετώπισε κάποιο Κράτος – Μέλος? Μήπως στην δημιουργία κάποιου Οργάνου υποστήριξης του κοινού νομίσματος? Πουθενά!

Και μετά μας εκπλήσσει το γεγονός ότι για ένα Κράτος της Ευρωζώνης, υπάρχουν spreads σαν κι αυτά που βλέπουμε τελευταία. Που είναι λοιπόν η πραγματική σύγκλιση των οικονομιών της Ευρωζώνης, για την οποία μας είχαν μιλήσει κατά κόρον και για την οποία υποστήκαμε τόσες και τόσες θυσίες? Και – σύμφωνα με άλλη ανάγνωση – που είναι η περίφημη «κοινοτική αλληλεγγύη», η οποία αποτελεί απαραίτητο όρο επιβίωσης κάθε συνεργατικής δομής?

Αντ’ αυτού βλέπουμε την Γερμανία π.χ. να αντιδρά στην χορήγηση οικονομικής στήριξης προς ένα Κράτος – Εταίρο της, αφήνοντάς το βορά στις ορέξεις κερδοσκόπων έξω από τα όρια της Κοινής Αγοράς της Ευρώπης. Παράλληλα όμως οι γερμανικές εξαγωγές ενισχύθηκαν όλο αυτό το διάστημα, από την διαμορφωμένη αυτή κατάσταση… Τούτο από μόνο του αποτελεί μέγιστη απόδειξη της ανυπαρξίας – κατ’ ουσίαν – της ΟΝΕ. ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΟΝΕ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ. Ούτε βέβαια υπήρξε ποτέ, ας μην κοροϊδευόμαστε. Διότι αν υπήρχε, θα είχε προβλεφθεί το αυτονόητο, ένας κοινός θεσμικός πολιτικός μηχανισμός στήριξης του κοινού νομίσματος.

Όμως, η παρούσα συγκυρία δεν εξαντλείται σ’ αυτή την – απλή – διαπίστωση. Υπάρχουν πλήθος άλλες διαπιστώσεις, άξιες σχολιασμού.

Το εξωτερικό χρέος της Ελλάδας ανέρχεται, μας λένε, σε € 300 δις. Σύμφωνοι. Τούτο είναι μεγαλύτερο από το 100% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος. Ξανά σύμφωνοι. Δεν θα κάνω την παραμικρή αναφορά σύγκρισης με τα αντίστοιχα ποσοστά Κρατών – μελών της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ή ακόμα «χειρότερα» της Ευρωζώνης). Ο προβληματισμός μου όμως περιορίζεται στο εξής: Είναι το χρέος αυτό «πρωτογενές»? Δηλαδή, δανειστήκαμε π.χ. € 250 δις περίπου και με τους τόκους έφτασε € 300 δις? Δηλαδή κάθε άλλο Κράτος που έχει ένα χρέος Χ €, δανείστηκε αυτό το ποσό? Η απάντηση είναι, προφανώς, ΟΧΙ.

Οι περίφημες «αγορές», οι κάθε λογής Goldman Sachs, Meryll Lynch, Bank of America κλπ. κλπ. έχουν δανείσει την Ελλάδα, ας πούμε, με κάποια ποσά και – εξαιτίας του «σκληρού» ευρώ και της συνεχούς υπερτίμησης (να ένα παράδειγμα για το που χρειάζεται η πολιτική καθοδήγηση και έλεγχος του κοινού νομίσματος, που αναφέραμε παραπάνω) – το χρέος αυτό πολλαπλασιάζεται ανεξέλεγκτα. Εχουμε λοιπόν φτάσει στο σημείο να μας λένε ότι χρωστάμε € 300 δις χωρίς, κατ’ ουσία, να έχουμε πάρει ΠΟΤΕ αυτά τα ποσά. Εχει υποθηκευτεί λοιπόν το ίδιο το μέλλον της χώρας και του λαού μας, στο όνομα κάποιου απροσδιόριστου και ατεκμηρίωτου χρέους, το οποίο είναι αποτέλεσμα μη παραγωγικών και πρωτογενών αιτιών, αλλά λογιστικών εξωθεσμικών ακροβασιών και τερτιπιών. Τύφλα να ‘χουν τα «τοξικά προϊόντα» των διαφόρων Lehman Brothers!!! Αυτό κι αν είναι «τοξικό προϊόν»!

Γιατί λέμε ότι έχει υποθηκευτεί το μέλλον της χώρας και του λαού? Διότι όταν καλούμαστε να αποπληρώσουμε – έστω σταδιακά (που είναι και περαιτέρω χειρότερο, λόγω διαρκούς προσθήκης των τόκων) – ένα ποσό της τάξης των € 300 και λαμβάνουμε νέο δάνειο (έστω και με χαμηλότερο επιτόκιο) της τάξης των € 50 δις, χρειαζόμαστε άλλα € 250 δις. Που θα βρεθούν? Να σημειώσω ότι το ΑΕΠ της Ελλάδας σήμερα υπολογίζεται (χοντρικά) σε € 260 δις. Δηλαδή πρέπει όλος ο παραχθησόμενος πλούτος στη χώρα για έναν χρόνο να πάει αυτούσιος στην εξυπηρέτηση του υπόλοιπου χρέους! Το οποίο όμως θα έχει ήδη αυξηθεί λόγω των τόκων, των «ισοτιμιών» των νομισμάτων που αναδιαμορφώνονται καθημερινά κλπ. Πράγμα ανέφικτο.

Ας εξετάσουμε τώρα τις πολιτικές (τις πραγματικές δηλαδή) διαστάσεις και αίτια του προβλήματος.

Η Ελλάδα, ως καπιταλιστική χώρα, είχε έναν ρυθμό ανάπτυξης της τάξης του 4%. Θέλετε όχι λόγω παραγωγικών επενδύσεων? Σύμφωνοι. Θέλετε λόγω προσμέτρησης των κοινοτικών επιχορηγήσεων? Σύμφωνοι. Θέλετε συγκυριακά λόγω ΚΠΣ και Ολυμπιακών Αγώνων? Σύμφωνοι.

Όμως Οι Ολυμπιακοί Αγώνες, οι κοινοτικές επιχορηγήσεις του ΚΠΣ («πακέτου» Ντελόρ, Σαντέρ, ΕΣΠΑ κλπ.) δίνονταν και δίνονται στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής συνεργασίας, για να δημιουργήσουν συνθήκες οικονομικής και – υποτίθεται – κοινωνικής σύγκλισης, καθώς επίσης για να δημιουργήσουν συνθήκες αειφορίας και ενδογενούς ανάπτυξης. Πότε ελέγχθηκε επί της ουσίας από τις Ελληνικές Κυβερνήσεις η αξιοποίηση με αυτά τα κριτήρια των χρημάτων αυτών? Και πότε ελέγχθηκε επί της ουσίας από τα αρμόδια κοινοτικά όργανα η ορθή, χρηστή και αποτελεσματική διάθεση των κονδυλίων αυτών? Πότε δηλαδή έγινε ουσιαστικός πολιτικός έλεγχος και αξιολόγηση του ισοζυγίου αυτού? ΠΟΤΕ!

Ερχεται μετά από αυτά η κα. Μέρκελ και ο κ. Μπαρόζο και ψέγουν την Ελλάδα για τα ελλείμματά της… Σύμφωνοι, υπήρχε – σαφέστατα – αδράνεια και ευθύνη των Ελληνικών Κυβερνήσεων. Που ήταν όμως οι ελεγκτικοί μηχανισμοί των χρηματοδοτικών δομών? Που είναι η ουσιαστική – όλα αυτά τα χρόνια, τις δεκαετίες, αποτίμηση των επιπτωσεων των κοινοτικών χρηματοδοτήσεων στην οικονομία και στην ανάπτυξη του Κράτους – Μέλους Ελλάδα? Απλά «έκλεινε» λογιστικά η εκάστοτε χρήση και δινόταν «συγχωροχάρτι» μέσω «οριζόντιων προστίμων. Υποκριτές…

Από το 4 και 4,5 % ανάπτυξης, η χώρα μας, επηρεασμένη από την διεθνή κρίση, έφτασε να έχει ρυθμούς ανάπτυξης -2 και -3%. Βαθιά ύφεση δηλαδή. Οπως και σε πλείστες όσες χώρες, παγκοσμίως. Όμως γεννάται ένα απλοϊκό ερώτημα: με όρους πραγματικής οικονομίας αυτό σημαίνει ότι οι Ελληνες εργαζόμενοι δούλευαν λιγότερο? Παρήχθησαν λιγότερα προϊόντα? Τεμπελιάζαμε αντί να εργαζόμαστε? Μπα, δεν νομίζω… Κάτι άλλο μάλλον συνέβη, κάτι πέρα κι έξω από εμάς, από την καθημερινή μας λειτουργία. Κάποιο περίεργο («τοξικό»…) οικονομικό φαινόμενο μας επηρέασε (όπως και άλλους, μην ξεχνιόμαστε).

Οσο πιο γρήγορα συνειδητοποιήσουμε ότι ΑΥΤΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ, τόσο πιο γρήγορα θα απεμπλακούμε από αυτή την αδιέξοδη (και καταστροφική) κατάσταση στην οποία έχουμε περιέλθει, όχι μόνο ως χώρα αλλά παγκόσμια.

Σε άλλο σημείωμα είχα εξηγήσει την μετατόπιση της «προσοχής» του (καπιταλιστικού) συστήματος από την κλασσική παραγωγική διαδικασία και την κερδοφορία μέσω της υπεραξίας, στην παραγωγή κερδών μέσω της διαδικασίας διάθεσης των προϊόντων και στην κερδοσκοπία μέσω χρηματο-οικονομικών διαδικασιών. Εδώ ακριβώς βρίσκεται ο «μίτος της Αριάδνης» και η ουσιαστική ερμηνεία των σημερινών φαινομένων «κρίσης», «φτώχειας» και «αδιεξόδων». ΑΥΤΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ. Όταν δεν του αρκούν πλέον τα υπερκέρδη από την (παραδοσιακή) ληστεία της υπεραξίας της εργασίας, στρέφεται στον νέο-φιλελευθερισμό και στις χρηματο-οικονομικές θεσμικές ληστείες του πλούτου των Εθνών.

Ας επανέλθουμε όμως στα προηγούμενα. Αντιμετωπίζουμε πλέον ως Ελλάδα τον υπερεθνικό (και σαφώς «νεοφιλελεύθερο») μηχανισμό οικονομικής «στήριξης», το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Το οποίο θα μας «δανείσει» περίπου € 30 δις (όταν «χρωστάμε € 300 δις, μην ξεχνιόμαστε… έτσι μας λένε). Και θα έρθει στη συνέχεια μια ομάδα «τεχνοκρατών εμπειρογνωμόνων» (υπαλλήλων του «Ταμείου») να μας υποδείξουν τι πρέπει να διορθώσουμε («διαρθρωτικά» πάντα…) ώστε να διασφαλίσουμε την ικανότητά μας ως χώρα (και ως οικονομία) να αποπληρώσουμε τα χρέη μας. Και θα το κάνουν αυτό, ακυρώνοντας στην πράξη την «εκλεγμένη» Κυβέρνηση και καταργώντας κατ’ ουσίαν το δημοκρατικό πολίτευμα.

Να το δεχτούμε (προφανώς για την «οικονομία» της συζήτησης και μόνο…). Τι θα μας πουν λοιπόν (τι μας λένε ήδη) οι κύριοι αυτοί? Να μειώσουμε τους μισθούς (δημόσιου και ιδιωτικού τομέα), να αφήσουμε ανεξέλεγκτες τις απολύσεις χωρίς την «ασπίδα» («ασπίδα», λέμε τώρα…) του 2%. Να ιδιωτικοποιήσουμε Δημόσιες Επιχειρήσεις. Και όλα αυτά χάριν της αύξησης της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας, δηλαδή χάριν της δημιουργίας «ευνοϊκώτερου» περιβάλλοντος για ιδιωτικές επενδύσεις και συνακόλουθα για αύξηση του ΑΕΠ.

Λες και μέχρι σήμερα η ελληνική οικονομία ήταν «σοσιαλιστική» και χρεωκόπησε εξ’ αυτόύ του λόγου. Λες και οι επιχειρήσεις που έκλειναν και πέταγαν στο δρόμο χιλιάδες εργαζόμενους ήταν δημόσιες. Λες και οι Ανδρεάδηδες, οι Μποδοσάκηδες, οι Ωνάσηδες (και πόσοι άλλοι…) που μοσχοπούλησαν στο Ελληνικό Κράτος τις επιχειρήσεις τους (που οι ίδιοι τις είχαν καταστήσει ζημιογόνες) ήταν σοσιαλιστές! Λες και οι σημερινοί «επιχειρηματίες» δραστηριοποιούνται σε ένα «εχθρικό» περιβάλλον, χωρίς κρατική στήριξη, χωρίς χαριστικές νομοθετικές ρυθμίσεις, χωρίς (παράνομες) απευθείας αναθέσεις, χωρίς «ταμειακή ενίσχυση» π.χ. € 28 δις…

Ακόμα και ο καπιταλισμός – με τον οποίο διαφωνώ ριζικά ως σύστημα – θέλει «κότσια» κύριοι. Το «επενδύειν» θέλει ρίσκο αλλά και ικανότητες. Αλλά αν έχεις μάθει να μην είσαι πραγματικός επενδυτής αλλά σαλταδόρος και κομπογιαννίτης, όσα και να σου χαρίσουν πάλι αποτυχημένος θα είσαι. Και πάλι ο εργάτης θα σου φταίει…

Τι φταίει λοιπόν ο εργαζόμενος για την αποτυχία του μοντέλου? Μήπως συμμετείχε στην διοίκηση των επιχειρήσεων? Μαζί τις είχαν τις επιχειρήσεις με τους αποτυχημένους μεγαλοκεφαλαιούχους?

Και για την καταβαράθρωση του δημόσιου τομέα φταίνε οι εργαζόμενοι? Δηλαδή το έλλειμμα του κρατικού προϋπολογισμού προήλθε από τον 14^ο μου μισθό? Η από την αύξηση του 1,5% που έπαιρνα εγώ κάθε χρόνο? Αν είναι έτσι τότε ας μην πληρωθεί κανένας για ένα χρόνο. Όχι μόνο τον 14^ο αλλά και τους 14 μισθούς να κόψετε. Όμως δεν είναι έτσι και το ξέρετε και το ξέρουμε.

Τα ελλείμματα προήλθαν από τις απίστευτου ύψους μίζες (μαύρο και μη επενδυόμενο χρήμα), από την ασύλληπτη εισφοροδιαφυγή, από την ανικανότητα είσπραξης της φορολογίας και δεν αναφέρομαι στους μισθωτούς και συνταξιούχους διότι αυτοί δεν μπορούν – και να θέλουν – να φοροδιαφύγουν (αλήθεια πόσο ανικανός – ή πόσο «πουλημένος» – πρέπει να είσαι για να μην εισπράττεις τους φόρους???), από την μη αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας προς όφελος του κοινωνικού συνόλου (π.χ. πόσα ακίνητα των Ταμείων έχουν αξιοποιηθεί?), από τον πακτωλό άσκοπων δαπανών σε αμοιβές επιτροπών (με ημέτερους και υμέτερους βεβαίως βεβαίως…) που δεν παρήγαγαν τίποτε απολύτως (όχι ότι η επιτροπή παράγει αλλά τουλάχιστον περιμένεις να συμβουλεύσει ώστε να παράξεις), από χρηματοδότηση μη παραγωγικών δημοσίων επενδύσεων και από την μη δημιουργία περιβάλλοντος αειφόρου ανάπτυξης, από την καταλήστευση του δημόσιου πλούτου μέσω χαριστικών συμβάσεων για έργα και υπηρεσίες που δεν εξυπηρετούσαν απολύτως τίποτα, από την διασπάθιση του δημόσιου χρήματος στα εξωφρενικά υπερκοστολογημένα δημόσια έργα, από το μεγάλο «party” που έγινε από τους διορισμένους απατεώνες που διαχειρίστηκαν τον Οργανισμό Ανασυγκρότησης Επιχειρήσεων (όπου αντί να ανασυγκροτήσουν πραγματικά τις επιχειρήσεις αυτές τις οποίες άφησαν καταχρεωμένες και διαλυμένες οι ιδιώτες που τις είχαν, επιδόθηκαν σε ένα απίστευτο «φαγοπότι» χωρίς να λογοδοτούν πουθενά) κλπ. κλπ. ον ουκ έστι αριθμός… και όλα αυτά υπό την «υψηλή» προστασία (βλ. νταβατζιλίκι) συγκεκριμένων (πολυάριθμων) πολιτικών προσώπων. Αν αυτό δεν είναι «ΕΘΝΙΚΗ ΜΕΙΟΔΟΣΙΑ» τότε τι είναι?

Και μετά προσπαθείτε να μας πείσετε ότι φταίει ο λαός που πληρωνόταν τους χαμηλότερους μισθούς στην Ευρωζώνη. Προσπαθείτε να μας πείσετε ότι πρέπει να συμβάλλουμε όλοι (δηλαδή ΚΑΙ ο λαός) στην εξυγίανση των δημόσιων οικονομικών. Προσπαθείτε να μας πείσετε ότι πηγή των οικονομικών δεινών μας (που κατ’ ουσίαν είναι οικονομικά δεινά της καπιταλιστικής ολιγαρχίας μετακυλιόμενα στο λαό, όπως πάντα) φταίνε οι συντάξεις. Σα δεν ντρέπεστε λίγο…

Τη λύση την ξέρετε και την ξέρουμε. Σ’ αυτό το σύστημα, το οποίο έχει πλέον φτάσει στα όριά του, δείχνοντας το πιο βάρβαρο και αδίστακτο πρόσωπό του, η μόνη λύση είναι η αλλαγή του. Ο Σοσιαλισμός.

Αν δεν απενοχοποιήσουμε (γιατί άραγε να χρειάζεται…?) την έννοια και αν δεν μιλήσουμε ΣΗΜΕΡΑ για Σοσιαλισμό, πότε άραγε περιμένουμε να το κάνουμε?

Κλείνοντας, μια μικρή διευκρίνιση. Σκόπιμα δεν αναφέρθηκα σε τεχνικά θέματα, ούτε προσπάθησα να ερμηνεύσω ή να προτείνω λύσεις στο πρόβλημα με οικονομικούς όρους.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι έγιναν λανθασμένοι χειρισμοί από την παρούσα Κυβέρνηση, ούτε ότι «άργησε ο Παπανδρέου να πάρει τα μέτρα» όπως προσπαθούν να μας πείσουν τα παπαγαλάκια του «εκσυγχρονισμού), ούτε το ότι δεν δανειστήκαμε από τους (π.χ.) Κινέζους με χαμηλό επιτόκιο, ούτε το ότι ο Σαμαράς ζήτησε συγγνώμη και υποσχέθηκε αλλαγές στο Κόμμα του, ούτε ότι ο Τσίπρας πρότεινε «λαϊκά ομόλογα» (αλήθεια, με τις παρούσες συνθήκες και στο παρόν σύστημα, τι θα γινόταν άραγε ακόμα κι αν μαζεύονταν τα «απαιτούμενα» χρήματα από τα λαϊκά ομόλογα?). Ούτε λύση στο πρόβλημα αποτελούν οι άναρθρες κραυγές και το ατεκμηρίωτο καταγγελτικό παραλήρημα του «Κ»ΚΕ (και ποιος να τους πιστέψει άραγε? Ας φροντίσουν πρώτα τα του «οίκου τους», ας κοιτάξουν να μην «ρίχνουν λάσπη στην – επικείμενη – δημοσίευση της πολιτικής διαθήκης της Ελλης Παππά, άσχετο με τη συζήτηση αλλά ενδεικτικό…).

Το πρόβλημα είναι πρωτίστως και κατά βάση ΠΟΛΙΤΙΚΟ. Στο πλαίσιο αυτού του συστήματος – του κοινωνικά άδικου, του ληστρικού, του πατερναλιστικού, του – στην ουσία – αντιαναπτυξιακού, όποια «λύση» υιοθετηθεί θα είναι όπως «η ασπιρίνη στον καρκίνο». Αναποτελεσματική. Και κοινωνικά άδικη.

Αυτό που απαιτείται είναι η ολική ανατροπή των οικονομικών σχέσεων και δομών, η ανάπτυξη με στόχο (και κέντρο) τον άνθρωπο, η κοινωνικά δίκαιη αναδιανομή και η εφαρμογή πλαισίου διαρκούς δίκαιης διανομής του πλούτου, η λειτουργία θεσμών δημοκρατικού (πραγματικού όμως και όχι χειραγωγούμενου) κοινωνικού ελέγχου, ο Σοσιαλισμός.